VietED và MicroSave Tư vấn nghiên cứu Mobile Banking cho Ngân hàng Chính sách Xã hội

VietED và MicroSave Tư vấn nghiên cứu Mobile Banking cho Ngân hàng Chính sách Xã hội

Thứ bảy, 13/12/2014, 12:57 GMT+7

Buổi phỏng vấn Khách hàng tại Điểm giao dịch VBSP

Hai đơn vị tư vấn chính đã được mời tham gia dự án này là MicroSave (Tư vấn quốc tế) và VietED (Tư vấn trong nước) nhằm tiến hành nghiên cứu khả thi để thông tin cho NHCSXH về những quyết định chính sách và những thay đổi thể chế để thực hiện dự án ngân hàng qua điện thoại di động nhằm phục vụ các nhóm đối tượng khách hàng khác nhau, đặc biệt hộ nghèo, hộ cận nghèo, học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, doanh nghiệp vi mô và doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) là một tổ chức tín dụng Nhà nước được thành lập từ năm 2003. Hiện tại, NHCSXH có nhiệm vụ cung cấp tín dụng chính sách cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác. NHCSXH thực hiện các hoạt động cơ bản của một ngân hàng như: huy động vốn (từ các tổ chức và cá nhân trong nước và quốc tế; nhận vốn từ chính phủ và ủy ban nhân dân…); cung cấp vốn vay cho các hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng chính sách khác và các dịch vụ thanh toán.

NHCSXH, thông qua mạng lưới hoạt động rộng khắp hiện đang phục vụ một số lượng lớn khách hàng vay vốn gồm 7 triệu khách hàng, với trên 8 triệu tài khoản khoản vay và 4 triệu tài khoản tiết kiệm (Số liệu hoạt động của NHCSXH tính đến 31/12/2013). Trong số những khách hàng này, 90% hiện đang sống và kinh doanh nhỏ hoặc hoạt động sản xuất tại các vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. NHCSXH hiện có 9000 điểm giao dịch lưu động tại 10000 xã ở tất cả 63 tỉnh, thành phố trên toàn quốc. NHCSXH giao dịch với các khách hàng  một tháng một lần (vào ngày cố định trong tháng) tại các điểm giao dịch xã. Phương thức cho vay của NHCSXH được thực hiện thong qua 200000 tổ tiết kiệm và vay vốn và thông qua việc phối hợp với các hội đoàn thể.

Mặc dù được đánh giá là một mô hình thành công nhưng hiện giao dịch tại xã của NHCSXH vẫn bộc lộ một số điểm hạn chế như sau: i) chi phí cao (Chi phí cho việc đi giao dịch tại xã (1 tháng 1 lần) chiếm 85% tổng chi phí hoạt động của NHCSXH (tương đương   315 triệu USD)) và tốn kém thời gian (Thời gian cho việc xuống xã có thể mất nửa ngày trong khi thời gian cho việc giao dịch thực sự tại xã chỉ mất 1,5 tiếng)cho NHCSXH do phải sắp xếp phương tiện di chuyển, cơ sở vật chất và nhân lực cho việc đi giao dịch tại mỗi xã hàng tháng trên toàn quốc ii) chi phí di chuyển và thời gian cho các khách hàng khi tới các điểm giao dịch lưu động để trả nợ và lãi cho NHCSXH.

Những chi phí giao dịch tại chỗ như thế này chiếm tỷ lệ tương đối lớn tổng chi phí hoạt động của NHCSXH. Chi phí cao làm hạn chế việc giám sát các quy trình của cán bộ ngân hàng và tiếp xúc với khách hàng. Hạn chế trong giám sát dẫn tới rất nhiều trường hợp việc thu hồi khoản vay không phù hợp do khó khăn trong việc kiểm tra và giám sát. Các dịch vụ tài chính và sản phẩm hiện tại của NHCSXH  có hạn chế về tín dụng và tiết kiệm. Những sản phẩm và dịch vụ này chưa đáp ứng được các nhu cầu của khách hàng về các dịch vụ linh hoạt và đa dạng như: chuyển tiền và thanh toán tiền điện tử. Thu nhập từ các dịch vụ chuyển tiền và thanh toán vẫn chỉ chiếm tỷ lệ  nhỏ trong tổng thu nhập từ hoạt động của ngân hàng (Báo cáo thường niên của NHCSXH tính đến 31/12/2013: Tổng thu nhập từ hoạt động là 12,225 tỷ đồng, trong đó thu nhập từ dịch vụ thanh toán và chuyển tiền là  220 tỷ đồng, chiếm gần2%).  Điều này có nghĩa là NHCSXH chưa bắt kịp với xu hướng phát triển của tài chính vi mô trên toàn thế giới.

Để cải thiện tình hình này, thông qua việc học hỏi những kinh nghiệm thành công từ các quốc gia trong khu vực, NHCSXH đã có kế hoạch áp dụng sáng kiếnsử dụng dịch vụ ngân hàng qua điện thoại di động hiện rất có tiềm năng nhằm gia tăng tiếp cận tài chính tại Việt Nam và giảm thiểu áp lực cho hệ thống doanh nghiệp hiện tại. Hiện nay, cơ sở pháp lý và cơ sở hạ tầng viễn thông liên lạc tại Việt Nam và của NHCSXH đã tương đối đầy đủ, cụ thể như sau:

  • Hầu hết 100%  người trưởng thành đều sử dụng điện thoại di động  và mạng lưới viễn thông, liên lạc đã bao phủ hầu hết toàn bộ đất nước;
  • NHCSXH sẽ sớm hoàn thành dự án core banking để tích hợp với các dịch vụ ngân hàng qua điện thoại di động;
  • Các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông liên lạc chính đều sẵn sàng hợp tác với NHCSXH (Các nhà mạng điện thoại di động: VinaPhone, Viettel, MobiFone, Vietnamobile; một số đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán trực tuyếnnhư  VNPAY , M-Service, GPAY;

Để triển khai ý tưởng này đảm bảo khả thi trên thực tế, với sự tài trợ của Quỹ Asia Foundation, Ngân hàng Chính sách Xã hội đã tiến hành triển khai dự án “Ứng dụng công nghệ mới về sản phẩm và dịch vụ Ngân hàng qua điện thoại di động cho Ngân hàng Chính sách xã hội”.

Hai đơn vị tư vấn chính đã được mời tham gia dự án này là MicroSave (Tư vấn quốc tế) và VietED (Tư vấn trong nước) nhằm tiến hành nghiên cứu khả thi để thông tin cho NHCSXH về những quyết định chính sách và những thay đổi thể chế để thực hiện dự án ngân hàng qua điện thoại di động nhằm phục vụ các nhóm đối tượng khách hàng khác nhau, đặc biệt hộ nghèo, hộ cận nghèo, học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, doanh nghiệp vi mô và doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Mục tiêu cụ thể của dự án sau khi kết thúc nghiên cứu khả thi bao gồm:

  • Đánh giá hiệu quả về hoạt động và hiệu quả về chi phí trong việc cung cấp các dịch ngân hàng qua điện thoại di động của NHCSXH và năng lực triền khai dịch vụ này;
  • Đề xuất đưa ra các khuyến nghị chính sách cho NHCSXH về mô hình công nghệ tiên tiến và các giải pháp tiếp cận hoạt động cùng với các dự toán tài chính tương ứng;
  • Nâng cao kiến thức cho cán bộ NHCSXH các Bộ ngành giám sát NHCSXH về thách thức và cơ hội thực hiện giải pháp về ngân hàng điện tử; và thúc đẩy khả năng hợp tác liên minh giữa NHCSXH với các tổ chức về việc thực hiện dịch vụ ngân hàng điện tử.
  • Đánh giá nhu cầu thị trường về dịch vụ ngân hàng qua điện thoại di động đối với khách hàng hiện tại của NHCSXH;

Phương pháp Nghiên cứu:

Nghiên cứu định tính và Nghiên cứu định lượng cùng các công cụ xử lý số liệu tiên tiến đã được VietED và MicroSave đưa vào áp dụng trong hoạt động này: Phỏng vấn Nhóm tập trung, Phỏng vấn cá nhân bán cấu trúc, công cụ xử lý và phân tích dữ liệu SPSS.

Đối tượng Nghiên cứu:

  • Khách hàng hiện tại và khách hàng tiềm năng: Nhằm đánh giá nhu cầu và đặc điểm khách hàng;
  • Các phòng ban chuyên môn Ngân hàng CSXH: Nhằm đánh giá mức độ sẵn sàng của NHCSXH trong việc triển khai dịch vụ tài chính qua điện thoại di động;
  • Cơ quan quản lý và đối tác công nghệ thông tin và truyền thông tiềm năng: Ngân hàng Nhà nước, các nhà mạng điện thoại di động tại Việt Nam (Viettel, Vinaphone, Mobilfone,), các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử (VNPAY, GPAY, M-Service .vv..)

VietED và MicroSave đã phối hợp cùng với nhóm dự án Mobile Banking của Ngân hàng Chính sách Xã hội (đội ngũ cán bộ ưu tú từ các phòng ban nghiệp vụ và chi nhánh) để thực hiện nghiên cứu trên 25 tỉnh thành trên cả nước nhằm biến mục tiêu dự án sớm trở thành hiện thực: “Mục tiêu của dự án này góp phần đạt được mục tiêu phát triển tổng quát là “Cải thiện phạm vi tiếp cận các dịch vụ tài chính bền vững và hiệu quả hơn cho hộ nghèo, hộ có thu nhập thấp và các đối tượng chính sách khác tại Việt Nam, góp phần xóa đói giảm nghèo và kết nối người nghèo với nền kinh tế chính thức”. Dự án dự kiến chia làm hai giai đoạn:

  • Giai đoạn1 (2014-3/2015): Thông tin về các chi tiết giao dịch và tài khoản của khách hang có thể được cung cấp cho khách hàng/nhóm khách hàng  qua điện thoại di động của họ (tình nguyện bởi ngân hàng và theo yêu cầu của khách hàng/nhóm khách hàng) cho việc gia tăng tính hiệu quả và minh bạch;
  • Giai đoạn2 (Sau 3/2015): Khi khách hàng đã quen dần với  dịch vụ ngân hàng qua điện thoại di động trên cơ sở tiếp cận việc cung cấp thông tin, NHCSXH sẽ cung cấp các dịch vụ như thanh toán khoản vay, chuyển tiền và thanh toán cho các dịch vụ….

Sự tiên phong này của Ngân hàng Chính sách Xã hội trong lĩnh vực xóa đói giảm nghèo sẽ mở đường và tạo tiền đề cho các tổ chức Tài chính Vi mô khác tại Việt Nam học tập và ứng dụng hiệu quả trong hoạt động của mình.


Mobile Banking, Tài chính Vi mô, Microfinance
Người viết : Hà Nguyễn